ေရးသားသူ — ေဇာ္လင္းျမင့္ (ေဆး/မန္း)
Ref: Self-Checks before Breskfast
(Woman Health Magazine)
လူသားတို႔၏ခႏၶာကိုယ္သည္ အံ့ၾသဖြယ္စြမ္းရည္မ်ားျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ထားပါသည္။ ထိုစြမ္းရည္မ်ားထဲမွ တစ္ခုသည္ နာမက်န္းျဖစ္ေနၿပီဆိုပါက ထိုအေၾကာင္းကို ခႏၶာကိုယ္၏ အစိတ္ပိုင္း တစ္ခုခုက ျပသေနတတ္ျခင္းပင္ျဖစ္သည္။
နံနက္ခင္းမ်က္ႏွာသစ္ၿပီးစအခ်ိန္တြင္ လူသားတိုင္း တစ္ႀကိမ္ေတာ့ မွန္ၾကည့္မိတတ္ၾကပါသည္။ ထိုအခ်ိန္မ်ိဳးတြင္ အခ်ိန္ အနည္းငယ္မွ်ေပး၍ ေၾကးမံုျပင္တြင္ထင္ဟပ္ေနေသာ မိမိတို႔၏ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းပံုရိပ္မ်ားကို ၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးေပးျခင္းျဖင့္ က်န္းမာေရးယိုယြင္းလာမႈ၏ အေစာပိုင္းလကၡဏာမ်ားကို သိျမင္ လာႏိုင္သည္ဟု က်န္းမာေရးဆိုင္ရာပညာရွင္တို႔ ဆိုၾကပါသည္။ ထိုအခ်ိန္မ်ိဳးတြင္ မိမိခႏၶာကိုယ္မွ- (၁)လက္သည္း (၂)ခ်ိဳင္း (၃)မ်က္ခြံ၊ ဒူးေခါင္းႏွင့္ တံေတာင္ဆစ္ (၄)ဦးေရျပား (၅)ဝမ္းဗိုက္ (၆)လွ်ာ (၇)မ်က္စိ တို႔ကို ၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးသင့္ေၾကာင္း ပညာရွင္တို႔အႀကံျပဳထားပါသည္။
(၁)လက္သည္း လူသားတို႔၏အေရျပားတြင္ ခံုးထေနေသာမွဲ႔မ်ား ေတြ႕ရ တတ္ပါသည္။ ထိုမွဲ႔မ်ားသည္ အေရျပားကင္ဆာ၏ ေရွးဦးသေကၤတ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ မွဲ႔ကင္ဆာသည္ လက္သည္း၏ေအာက္ဖက္တြင္လည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါသည္။ လက္သည္းေပၚမွ အဝါေရာင္၊ အညိဳေရာင္၊ အမည္းေရာင္အစင္းမ်ားသည္ အေရျပားကင္ဆာ၏ ေရွးဦးပံုရိပ္ျဖစ္ ေနတတ္ပါသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ထိုအစင္းမ်ားသည္ မွဲ႔ကင္ဆာေၾကာင့္ ဆဲလ္မ်ားထိခိုက္ပ်က္စီးရာမွ ျဖစ္ေပၚလာတတ္ ေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ မွဲ႔ကင္ဆာသည္ အေရျပားကင္ဆာမ်ား ထဲတြင္ အေသအေပ်ာက္အမ်ားဆံုးေသာေရာဂါ ျဖစ္သည္ဟု နယူးေယာက္စီးတီးမွ အေရျပားအထူးကုေဒါက္တာ ေအရီေအာ့စတိ က ဆိုပါသည္။ သို႔ရာတြင္ ေစာစီးစြာသိရွိကုသႏိုင္ပါက ၉၅ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ လက္သည္းမ်ားကို ၾကည့္႐ႈ စစ္ေဆးေပးျခင္းျဖင့္ အထက္ပါအခ်က္မ်ားကို ေစာစီးစြာသိႏိုင္မည္ ျဖစ္သည္။ လက္သည္းေပၚတြင္ အျဖဴအစင္းမ်ားရွိေနၿပီး ပင္ပန္း ႏြမ္းနယ္မႈဒဏ္ကို ခႏၶာကိုယ္ကခံစားေနရၿပီဆိုပါက သတိထားသင့္ ပါသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ထိုအခ်က္သည္ ေက်ာက္ကပ္မ်ား လုပ္ေဆာင္မႈအားနည္းရာမွ ျဖစ္ေပၚလာတတ္ေသာ သေကၤတ ျဖစ္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ထိုအျဖဴစင္းမ်ားသည္ ဆီးတြင္ ပါသြား ေသာ အသားဓာတ္မ်ားကို ေက်ာက္ကပ္က ျပန္လည္စုပ္ယူမထား ႏိုင္ျခင္းသေကၤတျဖစ္သည္ဟု ေဒါက္တာေအာ့စတိကဆိုပါသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ ခႏၶာကိုယ္သည္ အသားဓာတ္ထိန္းသိမ္းထားႏိုင္မႈထက္ ဆံုး႐ံႈးမႈကပိုမ်ားေနေၾကာင္း၊ ေက်ာက္ကပ္မ်ားလုပ္ေဆာင္မႈ အားနည္း ေနေၾကာင္းကို ညႊန္ျပျခင္းျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆရာဝန္ႏွင့္ျပသကာ ဆီးစစ္ရန္လိုအပ္ေၾကာင္းညႊန္ျပေနေသာ အမွတ္အသားဟု ဆိုရ မည္ျဖစ္သည္။
(၂)ခ်ိဳင္း တစ္ခါတရံ ခ်ိဳင္းတြင္ ၾကမ္းတမ္းေသာအမည္းကြက္မ်ား ျမင္ေတြ႕ရေလ့ရွိပါသည္။ ေနေရာင္ဒဏ္ခံအဆီ သုတ္လိမ္းထားျခင္း ေၾကာင့္မဟုတ္ပါက ထိုသေကၤတသည္ ဆီးခ်ိဳ၊ ေသြးခ်ိဳေရာဂါရွိေနျခင္း သေကၤတျဖစ္ႏိုင္သည္ဟု Web MD's Chief Editor ေဒါက္တာ မိုက္ကယ္စမစ္က ဆိုပါသည္။ ေသြးထဲတြင္ အင္ဆူလင္အေျမာက္အမ်ားရွိေနျခင္းသည္ အေရျပားဆဲလ္မ်ားကို လ်င္ျမန္စြာကြဲျပားေစၿပီး တစ္႐ႈးႏွင့္မယ္လနင္ ဓာတ္ျဖစ္ေပၚႏႈန္း ျမင့္မားေစပါသည္။ ထိုအခါ အေရျပားသည္ ၾကမ္းတမ္းၿပီး ပိုမည္းလာပါသည္။ အမ်ားအားျဖင့္ ခ်ိဳင္းၾကား၊ လည္ပင္း၊ ေပါင္ၿခံမ်ားတြင္ အမည္းကြက္မ်ား ေတြ႕႕ရတတ္သည္ဟု ေဒါက္တာ မိုက္ကယ္စမစ္ကဆိုပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ခ်ိဳင္းတြင္ ၾကမ္းတမ္းေသာ အမည္းကြက္မ်ားေတြ႕ရပါက ဆီးခ်ိဳ၊ ေသြးခ်ိဳေရာဂါရွိမရွိကို စစ္ေဆးသင့္ ေၾကာင္း အႀကံျပဳပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ၊ ေသြးခ်ိဳေရာဂါသည္ ေရာဂါျဖစ္ပြား ေနေၾကာင္းကို အမ်ားအားျဖင့္ မသိရွိၾကေသာေရာဂါျဖစ္သည္။
(၃)မ်က္ခြံ၊ ဒူးေခါင္းႏွင့္ တံေတာင္ဆစ္ မ်က္ခြံ၊ ဒူးေခါင္းႏွင့္ တံေတာင္ဆစ္တို႔တြင္ ေသးငယ္ ေပ်ာ့ေျပာင္းေသာ အျဖဴေရာင္(သို႔မဟုတ္) ဝါက်င္က်င္အလံုးေလးမ်ား ေတြ႕ရလွ်င္ သတိထားသင့္သည္ဟု ေဒါက္တာစမစ္ကဆိုပါသည္။ ထိုုုုုအလံုးကေလးမ်ာကိုလည္းေတြ႕ရ၊ တစ္ခ်ိ္န္တည္းမွာပင္ ခႏၶာကိုယ္တြင္ ကိုလက္စထေရာပမာဏလည္း ျမင့္တက္ေနပါက အသက္အႏၲရာယ္ရွိႏိုင္ေသာ ႏွလံုးေရာဂါ၏ လကၡဏာျဖစ္သည္။ ထိုလကၡဏာကို သိရွိျမင္ေတြ႕ရပါက ကြ်မ္းက်င္သူဆရာဝန္ႏွင့္ တိုင္ပင္ ေဆြးေႏြးသင့္သည္ဟုလည္း ေဒါက္တာစမစ္က ဆိုထားပါသည္။
(၄) ဦးေရျပား ဦးေရျပားအေရခြံမ်ား ကြ်တ္ေနသည္ကို ေတြ႕ရပါက ထို လကၡဏာသည္ စိတ္ဖိစီးမႈ၏လကၡဏာျဖစ္သည္ဟု ေဒါက္တာစမစ္က ဆိုပါသည္။ ျပင္းထန္ေသာ စိတ္ဖိစီးမႈသည္ ခႏၶာကိုယ္မွ ေကာ္တီဆုန္း ေဟာ္မုန္းကို အမ်ားအျပားထြက္ေစသည္။ ေကာ္တီဆုန္းေဟာ္မုန္း သည္ ကိုယ္ခႏၶာခုခံအားႏွင္ ဇီဝလုပ္ေဆာင္မႈတို႔ကို ပ်က္ျပားေစသည့္ အျပင္ ဦးေရျပားကိုလည္း ေသြ႕ေျခာက္ေစသည္။ ဦးေရျပားေသြ႕ေျခာက္ ၿပီး အေရခြံမ်ားကြ်တ္ျခင္းသည္ ေဗာက္ေပ်ာက္ေစေသာ ေခါင္း ေလွ်ာ္ရည္မ်ားသံုးစြဲျခင္းျဖင့္ ေခတၱေပ်ာက္ကင္းေစႏိုင္ေသာ္လည္း လံုးဝေပ်ာက္ကင္းသက္သာေစရန္မူ ဝလင္စြာအိပ္စက္ျခင္း၊ အသက္ ျပင္းျပင္း႐ႈ႐ိႈက္ျခင္း၊ အလုပ္မွေခတၱအနားယူျခင္းတို႔ျပဳလုပ္ရန္ လိုအပ္ ပါသည္။
(၅)ဝမ္းဗိုက္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ ဆီးခံုေအာက္ဖက္ပိုင္း၌ အေမြးႏုမ်ား ေပါက္ေလ့ရွိသည္မွာ သဘာဝပင္ျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ အေမြးႏုမ်ား မဟုတ္ဘဲ အေမြးၾကမ္းမ်ား ဆီးခံုတစ္ေလွ်ာက္တြင္မကဘဲ ဝမ္းဗိုက္ အေပၚထိပါ ေပါက္လာပါက မ်ိဳးဥအိမ္တြင္ အရည္အိတ္မ်ားစြာ ျဖစ္ေပၚ ျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေရာဂါလကၡဏာစုထဲမွ တစ္ခုျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း တကၠဆက္ေဆးတကၠသိုလ္ သားဖြားႏွင့္မီးယပ္ဌာန ေဒါက္တာ ပါမာလဘီရင္ကဆိုပါသည္။ က်ားေဟာ္မုန္း အမ်ားအျပားထုတ္လုပ္မႈေၾကာင့္ ေသြးဆင္း မ်ားျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္တိုးျခင္း၊ ဝက္ၿခံေပါက္ျခင္း၊ ဝမ္းဗိုက္၊ မ်က္ႏွာ၊ ရင္ဘတ္ႏွင့္ေနာက္ေက်ာမ်ားတြင္ အေမြးၾကမ္းမ်ားေပါက္ျခင္း တို႔ျဖစ္ေပၚတတ္ပါသည္။ ထိုေရာဂါလကၡဏာမ်ား ျဖစ္ေပၚေနေသာ အမ်ိဳးသမီး(၁ဝ)ဦးတြင္ (၅)ဦးသည္ မ်ိဳးမပြားႏိုင္ျခင္းႏွင့္ ႏွလံုးေရာဂါ ကဲ့သို႔ေသာ ေရာဂါအႏၲရာယ္မ်ား ႀကံဳေတြ႕ရတတ္ပါသည္။ ထိုလကၡဏာမ်ားျဖစ္ေပၚပါက သားဖြားႏွင့္မီးယပ္ဆရာဝန္ႏွင့္ ျပသသင့္ၿပီး ေဟာ္မုန္းပမာဏထိန္းညႇိရန္ လိုအပ္ပါသည္။
(၆)လွ်ာ လွ်ာသည္ ပံုမွန္အေရာင္အဆင္းမဟုတ္ဘဲ အျဖဴေရာင္ ေဆးသုတ္ထားသကဲ့သို႔ ျဖဴဆြတ္ဆြတ္ျဖစ္ေနပါက အိပ္ေမာက်ေနစဥ္ အတြင္း အစာအိမ္မွအစာမ်ား ေနာက္ျပန္ဖိတ္စင္မႈေၾကာင့္ျဖစ္ႏိုင္သည္ ဟု ေဒါက္တာဖ႐ိုင္ဟိုမာကဆိုသည္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ အစာမ်ိဳျပြန္ ေအာက္ေျခရွိ တစ္ဖက္ပြင့္အဆို႔ရွင္သည္ အစာအိမ္အတြင္းသို႔ ေရာက္ၿပီးေသာအစာမ်ားကို ေနာက္ျပန္မဖိတ္စင္ေအာင္ ျပဳလုပ္ေပး သည္။ ထိုအဆို႔ရွင္မလံုေသာအခါ အစာေျခအက္ဆစ္မ်ား ခံတြင္း ဘက္သို႔ေနာက္ျပန္ဖိတ္စင္ေသာေၾကာင့္ လည္ေခ်ာင္းကြဲၿပီး လွ်ာမွာ လည္း အက္ဆစ္မ်ားျဖင့္ ဖံုးအုပ္ေနကာ အျဖဴေရာင္ျဖစ္၍ ခံတြင္းန႔ံ လည္း ဆိုးရြားေနပါလိမ့္မည္။ ထိုေရာဂါလကၡဏာကို ေပ်ာက္ကင္းေစရန္ အက္ဆစ္ ေျပေဆးေသာက္သံုးျခင္း၊ (သို႔မဟုတ္)အက္ဆစ္မ်ားေသာ အစား အစာ၊ ပူစပ္ေသာအစားအစာတို႔ကို ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္းျဖင့္ ကုသႏိုင္ ပါသည္။ မသက္သာပါက ဆရာဝန္ႏွင့္ျပသရန္လိုအပ္ၿပီး ခႏၶာကိုယ္ အတြင္းမွ အက္ဆစ္ထုတ္လုပ္မႈေလွ်ာ့ခ်ရန္ေဆးဝါးမ်ား ေသာက္သံုး သင့္ပါသည္။
(၇)မ်က္စိ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ ႐ုတ္တရက္ မ်က္ကြင္းညိဳလာတတ္ပါ သည္။ မ်က္ကြင္းညိဳရျခင္းတြင္ အေၾကာင္းအရင္းမ်ားစြာရွိတတ္ပါ သည္။ ညဥ့္နက္သန္းေခါင္တိုင္ေအာင္ အလုပ္လုပ္ရေသာအခါတြင္ လည္း မ်က္ကြင္းညိဳတတ္ပါသည္။ ထိုသို႔မဟုတ္ပါလွ်င္ ႐ုတ္တရက္ မ်က္ကြင္းညိဳလာမႈသည္ ဓာတ္မထည့္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ လူ႔ ခႏၶာကိုယ္သည္ ဓာတ္မတည့္ပစၥည္းႏွင့္ ေတြ႕ဆံုပါက ဟစၥတမင္း ဟူသည့္ ဓာတုပစၥည္းတစ္မ်ိဳးထြက္ရွိပါသည္။ ထိုဓာတုပစၥည္းသည္ ေသြးေၾကာမ်ားကို ေသြးႏွင့္အျခားအရည္မ်ားျဖင့္ ေဖာေရာင္ေစၿပီး အေရျပား၏ အပါးလႊာဆံုးေနရာတြင္ အမည္းကြက္မ်ား ျဖစ္ေပၚေစပါ သည္။ ထိုသို႔ မ်က္ကြင္းညိဳလာပါက အေရျပားဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမႈ ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ မ်က္ကြင္းညိဳျခင္းျဖစ္ေစေသာ ဓာတ္မတည့္သည့္ ပစၥည္းကို သိရွိကုသႏိုင္ပါသည္။ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ မ်က္သားအျဖဴေပၚ၌ အနည္းငယ္ၾကြတက္ ေနေသာ အဖုေလးေတြ႕ရတတ္ပါသည္။ သာမန္အားျဖင့္ အႏၲရာယ္မရွိ ေသာ မ်က္သားတက္ျခင္းျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ေနေရာင္၊ ေလ၊ ဖုန္မႈန္႔မ်ား ေၾကာင့္ ဆက္သြယ္တစ္႐ႈးမ်ား အလြန္အမင္းႀကီးထြားလာျခင္းျဖစ္ သည္ဟု မ်က္စိအထူးကုေဒါက္တာ ထေရစီဂိုးစတိန္းက ဆိုပါသည္။ ထိုအဖုေလး ဆက္လက္ႀကီးထြားမလာေစရန္ မ်က္စိစိုစြတ္ ေနေစမည့္ မ်က္စဥ္းကို အသံုးျပဳရမည္ျဖစ္ၿပီး အျပင္ထြက္လွ်င္ ေနကာ မ်က္မွန္တပ္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။ နံနက္ခင္းမ်က္ႏွာသစ္ၿပီးခ်ိန္တိုင္းတြင္ မ်က္ခံုးေမြးႏႈတ္႐ံု၊ ဝက္ၿခံညႇစ္႐ံုသာမျပဳလုပ္ဘဲ မိမိခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းမ်ားကို ၾကည့္႐ႈ စစ္ေဆးေပးျခင္းျဖင့္ အေရးႀကီးေသာ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ သတင္း အခ်က္အလက္မ်ားကို ရွာေဖြၾကည့္ႏိုင္ၾကပါေစ။
ျမန္မာျပည္၏ ေနာက္ဆံုးမိဖုရားစုဖုရားလတ္(အလယ္)
စုဖုရားလတ္သည္ ျမန္မာျပည္ ပေဒသရာဇ္ သက္ဦးဆံပိုင္စနစ္၏ ေနာက္ဆံုးဘုရင္(သီေပါမင္း)၏ မိဖုရားျဖစ္သကဲ့သို႕ ကုန္းေဘာင္ေခတ္၏ ေနာက္ဆံုး မေဟသီပင္ျဖစ္သည္။ စုဖုရားလတ္အား ျမေတာင္ၿမိဳ႕ကို စားရ၍ ျမေတာင္မင္းသမီးဟုလည္း ေခၚၾကသည္။
မင္းတုန္းမင္းႏွင့္ အလယ္နန္းစံမိဖုရားျဖစ္ေသာ ဆင္ျဖဴမ႐ွင္မွ စုဖုရားလတ္အား သကၠရာဇ္၁၂၂၁-ခု၊ နတ္ေတာ္လျပည့္ေက်ာ္(၄)ရက္၊ အဂၤါေန႔ (ေအဒီ-၁၈၅၉)တြင္ ဖြားျမင္ေတာ္မူသည္။ ဆင္ျဖဴမ႐ွင္တြင္ သမီးသံုးေယာက္႐ိွရာ အႀကီးဆံုးမွာ မိုင္းေနာင္ စုဖုရားႀကီး၊ အလတ္မွာ ျမေတာင္ စုဖုရားလတ္ႏွင့္ သမီးအငယ္မွာ ရမည္းသင္း စုဖုရားေလးတို႕ ျဖစ္ၾကသည္။ ျမနန္းစံေက်ာ္ ေရႊနန္းေတာ္ နန္းသိမ္းၿပီးခ်င္း ပထမဆံုးေမြးဖြားေသာ သမီးေတာ္ျဖစ္သည္။ ပထမ ဒီပဲရင္းၿမိဳ႔၊ မန္လည္ၿမိဳ႔မ်ားကို စားခဲ့ရသည္။ ျမေတာင္ၿမိဳ႕စား မင္းသမီးအျဖစ္ႏွင့္ သီရိပဘာ ရတနာေဒ၀ီ ဘြဲ႔ရသည္။
သက္ေတာ္(၁၉)ႏွစ္အထိ ရတနာပံုနန္းတြင္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး၏ သမီးေတာ္မ်ားတြင္ ထိပ္ဆံုးေနရာရခဲ့သည္။ အသက္(၁၉)ႏွစ္တြင္ ထီးနန္းစံရၿပီး နန္းမေတာ္အရွင္ မိဘုရားေခါင္ႀကီး အျဖစ္ႏွင့္ (၇)ႏွစ္ပတ္လံုး အတိုင္းအစမရွိေသာ အာဏာျဖင့္ စံစားခဲ့ရသည္။ နန္းက်ၿပီး သက္ေတာ္(၂၆)ႏွစ္မွ နတ္ရြာစံသည့္ သက္ေတာ္(၆၆)ႏွစ္၊ ႏွစ္ေပါင္း(၄၀)တိတိ အထိ စိတ္၏ဆင္းရဲျခင္း၊ ကိုယ္၏ဆင္းရဲျခင္းႏွင့္ ေနသြားရသည္။ [1]
နန္းတြင္း အ႐ႈပ္ေတာ္ပံုမ်ားေၾကာင့္ မင္းတုန္းမင္းသည္ မိမိ၏ သားေတာ္မ်ားအား အိမ္ေ႐ွ႕စံမတင္ဘဲ တိုင္းျပည္ေရးရာတြင္ မိမိႏွင့္အတူ တက္ၾကြစြာ ပါ၀င္လုပ္ေဆာင္ေသာ ညီေတာ္ ကေနာင္မင္းသားအား အိမ္ေ႐ွ႕စံမင္းသားအရာ ေပးအပ္ေလသည္။ ဥာဏ္ရည္စြမ္းပကားျမင့္မားမႈ႐ိွေသာ ကေနာင္မင္းသားအား နန္းတြင္း အမတ္မ်ားႏွင့္ မွဴးမတ္အခ်ိဳ႕မွာ ေက်နပ္မႈ မ႐ိွၾကေပ။
ဆင္ျဖဴမ႐ွင္မိဖုရားသည္ မိမိသားသမီးမ်ားေကာင္းစားေရးႏွင့္ နန္းတြင္းတြင္ လိုသလိုျခယ္လွယ္ႏိုင္ရန္ ၀န္ႀကီး မွဴးမတ္၊ မင္းသားအခ်ိဳ႕တို႕ စည္း႐ံုးသိမ္းသြင္းကာ မင္းတုန္းမင္း၏ သားေတာ္တစ္ပါးျဖစ္ေသာ၊ စာေပက်မ္းဂန္၌သာ ေပ်ာ္ေမြ႕တတ္ေသာ ဘုန္းႀကီးလူထြက္ သီေပါမင္းသားအား သမီးႀကီး စုဖုရားႀကီးႏွင့္ လက္ဆက္ရန္ စီမံသည္။ သို႕ေသာ္ ထက္ျမက္ေသာ စုဖုရားလတ္သည္ မိဖုရားေခါင္ႀကီးေနရာကုိ သီရိပဘာ ရတနာေဒ၀ီဘြဲ႕ျဖင့္ အရယူခဲ့သည္။ ဆင္ျဖဴမ႐ွင္မိဖုရားႏွင့္ စုဖုရားလတ္တို႕ေၾကာင့္ သီေပါမင္းသား ဘုရင္ျဖစ္လာၿပီး စုဖုရားညီအစ္မ(၃)ေယာက္လံုး မိဖုရားအျဖစ္ လက္ခံခဲ့ရသည္။ စုဖုရားလတ္သည္ သီေပါဘုရင္ႏွင့္ ေမတၱာမွ်ခဲ့ေသာ အရပ္သူ ဒိုင္းခင္ခင္အား အဓမၼနည္းျဖင့္ ျဖတ္ေတာက္ကြယ္ေပ်ာက္ ေစခဲ့သည္။
၁၈၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ၿဗိတိသွ်တို႕သည္ စစ္ျပဳရင္ဆိုင္တိုက္ခိုက္ရျခင္း မရိွဘဲ သီေပါမင္းႏွင့္ စုဖုရားလတ္တို႕အား နန္းခ်လ်က္ ျမန္မာျပည္တစ္ျပည္လံုးကို သိမ္းပိုက္လိုက္သည္။ သီေပါမင္းမွာ (၇)ႏွစ္ ထိီးနန္းစည္းစိမ္ ခံစားၿပီးေနာက္ ျမန္မာျပည္အား အဂၤလိပ္လက္ေအာက္သို႕ ေပးခဲ့ရသည္။ ထိုႏွစ္ ႏို၀င္ဘာလတြင္ ဗီ႐ိုလွည္းအသီးသီးျဖင့္ ဘုရင္၊မိဖုရား မိသားစုႏွင့္ အသိုင္းအ၀ိုင္းတို႕ကို တင္ေဆာင္ကာ မႏၱေလး ေဂါ၀ိန္ဆိပ္မွ သူရိယသေဘၤာျဖင့္ အိႏၵိယျပည္႐ိွ မဒရပ္ၿမိဳ႕သို႕ေခၚေဆာင္ကာ ရတနာဂီရိၿမိဳ႕တြင္ အက်ယ္ခ်ဳပ္ျဖင့္ ထား႐ိွခဲ့သည္။ သီေပါမင္းႏွင့္ စုဖုရားလတ္တို႕မွာ မႏၱေလးၿမိဳ႕တြင္ ေဆာက္လုပ္လ်က္႐ိွေသာ ျမေတာင္ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းတိုက္ကုိပင္ ေရစက္ခ်ခြင့္ ရမသြားၾကေပ။
၁၈၈၆ ဧၿပီလ၊ မဒရပ္ၿမိဳ႕တြင္ စုဖုရားလတ္သည္ သမီးငယ္တစ္ပါးကို ထပ္ဖြားျမင္ခဲ့သည္။ ထို႕ေနာက္ ရတနာဂီရိတြင္ သားငယ္တစ္ပါးကို ထပ္ဖြားျမင္ရာ ငယ္စဥ္ကတည္းက ေသဆံုးခဲ့သည္။ သမီးေတာ္ႀကီး အ႐ွင္ထိပ္စုျမတ္ဖုရားႀကီးက အိႏၵိယလူမ်ိဳး တံခါးမွဴးျဖစ္သူႏွင့္ အေၾကာင္းပါၿပီး တုတုဆိုသူ ဘိုင္ဆပ္သမီးေလးကို ဖြားျမင္သည္။ ၁၉၁၂ တြင္ စုဖုရားေလး ကြယ္လြန္ခဲ့ၿပီး ၁၉၁၆တြင္ ဒုတိယမင္းသမီး အ႐ွင္ထိပ္စု ျမတ္ဖုရားလတ္က သီေပါဘုရင္၏ အမႈထမ္းတစ္ဦးျဖစ္သူ ျမန္မာလူမ်ိဳး ခင္ေမာင္လတ္ႏွင့္ အိမ္ေထာင္ျပဳခဲ့သည္။
တိုင္းတစ္ပါး၌ သီေပါဘုရင္သည္ (၃၁)ႏွစ္ေနထိုင္ခဲ့ၿပီး အသက္(၅၈)ႏွစ္ ၁၉၁၆ ဒီဇင္ဘာတြင္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါျဖင့္ နတ္႐ြာစံခဲ့သည္။ စုဖုရားလတ္မွာ ျမန္မာျပည္သုိ႔ ျပန္လာခြင့္ရခဲ့ၿပီး သာမန္အရပ္သူဘ၀ျဖင့္ ေနထိုင္သြားကာ ၁၉၂၅၊ ဒီဇင္ဘာတြင္ ႐ိုးစင္းစြာ ဇာတ္သိမ္းခဲ့သည္။
စုဖုရားလတ္ ကြယ္လြန္ေသာအခါ အမ်ိဳးအေဆြမ်ားက မိဖုရား ေမြးဖြာႀကီးျပင္းရာ မႏၱေလးၿမိဳ႕သို႕ ယူေဆာင္သၿဂိဳဟ္ခြင့္ေတာင္းရာ အဂၤလိပ္တို႕က ခြင့္မျပဳခဲ့ေပ။ ယခုအခါ စုဖုရားလတ္၏ သခ်ိၤဳင္းကို ေ႐ႊတိဂံု ဘုရားေတာင္ဘက္႐ိွ ကန္ေတာ္မင္ပန္းၿခံထဲတြင္ ေတြ႕ျမင္ႏိုင္ပါသည္။
ကုန္းေဘာင္ေခတ္ကာလတြင္ အဘြားျဖစ္သူ နန္းမေတာ္မယ္ႏု၊ သမီး ဆင္ျဖဴမ႐ွင္ႏွင့္ ေျမးေတာ္စပ္သူ စုဖုရားလတ္တို႕မွာ ထက္ျမက္ေသာ မေဟသီ၊ ေဒ၀ီ၊ ဧကရီမ်ား ျဖစ္ခဲ့ၾကသည္။ တိုင္းျပည္ေရး မၿငိမ္သက္ျဖစ္ေနခ်ိန္တြင္ လူလားေျမာက္ခဲ့ၾက သူမ်ားျဖစ္ၾကသည္။
ျပန္ၾကည့္လွ်င္ စုဖုရားလတ္သည္ သီေပါဘုရင္၏ မိဖုရားေခါင္ျဖစ္လာခ်ိန္တြင္ နန္းတြင္းေရးရာႏွင့္ ျပည္တြင္းျပည္ပ ကိစၥမ်ားစြာတို႕ကုိ ပါ၀င္လုပ္ေဆာင္ရန္ အေတြ႕အႀကံဳ အလြန္ႏုနယ္ခ်ိန္ျဖစ္သည္။ မိမိ အက်ိဳးစီးပြားကုိသာ ျမင္ၿပီး ပတ္၀န္းက်င္မွ ေျမွာက္ထိုး ေသြးထိုးျခင္းကုိ အလြယ္တကူယံုၾကည္ေသာ သတိ မ႐ိွသူလည္း ျဖစ္ခဲ့သည္။ ပညာ႐ိွ လူၾကီးသူမအျပင္ မိခင္၏ စကားကုိပါ မနာယူခဲ့ပါ။ ဘုရင့္မေဟသီဂုဏ္ျဖင့္ နန္းဓေလ့စည္းကမ္းမ်ားကို ခ်ိဳးေဖာက္ၿပီး၊ အလိုရမၼက္ႀကီးကာ ေက်းဇူးမသိတတ္ေသာ စုဖုရားလတ္သည္ ကမၻာ့သမိုင္းႏွင့္ယွဥ္လာရေသာအခါ လက္ညိႈးထိုးရာ ေ႐ႊမျဖစ္လာရံုသာမက မိမိႏွင့္ ၾကင္ရာေတာ္ သီေပါမင္း အပါအ၀င္ တိုင္းျပည္တစ္ခုလံုးကို နယ္ခ်ဲ႕လက္သို႕ ပံုအပ္ခဲ့ရသည္။
စုဖုရားလတ္သည္ ျမန္မာျပည္၏ ရာဇ၀င္ သမိုင္းေၾကာင္းတြင္ သူမ၏ အတၱ၊ မာန တို႕ေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္အား နယ္ခ်ဲ႕လက္သုိ႕က်ေရာက္ေစခဲ့သူအျဖစ္ ေမာ္ကြန္းေရးထိုးျခင္း ခံခဲ့ရသူပင္ ျဖစ္သည္။ ျမန္မာျပည္၏ ေနာက္ဆံုးမိဖုရားျဖစ္သူ၏ သမိုင္းေၾကာင္းမွာ အလြန္းဆိုး႐ြားစြာ ေတြ႕ျမင္ရေပသည္။
အေနာက္တိုင္းမွ မွတ္တမ္း
စုဖုရားလတ္သည္ နန္းတြင္း႐ိွ မိမိႏွင့္ပုလဲနံပသင့္ေသာ အမႈထမ္း၊ အရာထမ္းမ်ား အပါအ၀င္ ဇာတ္သဘင္၊ မင္းသမီး မင္းသားတို႕ကုိ ေငြေၾကးဆုလာဘ္မ်ား မ်ားျပားစြာဆုခ်ေလ့႐ိွေၾကာင္းကို အေနာက္တိုင္း သုေတသီမ်ားက ယခုလို မွတ္တမ္းတင္ထားသည္ကို ေတြ႕႐ိွရသည္။
She has given great quantities of presents to people she liked and one of her amusements on stage occasions or fete days was to sit on the dias, with a great pile of money before her, and to call people up to take as much as they could carry in their two hands. (The Pagoda War,Pg.65)
တစ္လင္တစ္မယားစနစ္ကို ဦးစြာတည္ေထာင္ခဲ့သူအမ်ိဳးသမီးမွာ စုဖုရားလတ္ပင္ျဖစ္သည္။ သူမသည္ လင္ေယာက်္ားေဖာက္ျပန္ေသာ အမႈမ်ိဳးမ်ားတြင္ ျပင္းထန္စြာအေရးယူေလ့႐ိွသူပင္ျဖစ္သည္။မိခင္ ဆင္ျဖဴမ႐ွင္ ႏွင့္ နန္းတြင္းမွဴးမတ္ပညာ႐ိွတို႕ကုိ အာခံကာ နန္းတြင္လူမိုက္မ်ားအားကိုးျဖင့္ ငါတေကာ ေကာျခင္း၊ ၁၈၇၉ ေဖေဖာ္၀ါရီလတြင္ ေသြးေခ်ာင္းစီးေသာ နန္းတြင္းလုပ္ႀကံမႈႀကီးအေရးအခင္းတြင္ အသက္ေပါင္းမ်ားစြာ ေပးခဲ့ရျခင္း၊ တကယ္ နားမလည္ဘဲ ႏိုင္ငံျခားသံတမန္ကိစၥမ်ားတြင္ ၀င္ေရာက္ျခယ္လွယ္ျခင္း၊ အသံုးအစြဲ ႀကီးမားျခင္းတို႕ေၾကာင့္ တိုင္းျပည္သည္ ေ႐ႊေက်ာင္းေျပာင္ေျပာင္ ၀မ္းေခါင္ေခါင္အျဖစ္သို႕ ေရာက္ခဲ့ရသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ျပည္သူမ်ား ဆင္းရဲ ႏြမ္းပါးကာ သူခိုး ဓါးျမမ်ား ထၾကြေသာင္းက်န္း၍ တိုင္းျပည္သည္ မၿငိမ္မသက္ ျဖစ္ခဲ့ရသည္။ နယ္ခ်ဲ႕အဂၤလိပ္တို႕ကလည္း ရ႐ိွၿပီးေသာ နယ္ေျမထက္ ပိုၿပီးလိုခ်င္ကာ ျပင္သစ္ထက္ လက္ဦးမႈ ရယူလိုေနခ်ိန္ျဖစ္သည္။ တစ္ဖက္တြင္လည္း စုဖုရားလတ္တို႕မွာ ပေဒသရာဇ္စနစ္၏ အရသာကို မက္ေမာ ေနၿပီျဖစ္ၿပီး၊ ကမၻာ့ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနမ်ားကုိ တတ္ကၽြမ္း နားလည္မႈမ႐ိွေသာ သူမ ၊ ဘာကုိမွ ျပင္ဆင္မႈ မရိွခဲ့ေပ။ ႏြားေျခရာခြက္မွ ဖားသူငယ္ ပင္လယ္ကုိ မျမင္ဖူးသကဲ့သို႕ ျဖစ္ခ်င္ရာျဖစ္ မင္းမိန္႕အာဏာ အသံုးျပဳကာ ဇြတ္အတင္း ဆက္လက္ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။
